काठमाडौँ। नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सभित्र देखिएको पछिल्लो विवाद अब केवल अभिकर्ताबीचको झगडाको विषय रहेन। कम्पनीका अभिकर्ता दुई धारमा विभाजित भएर एकअर्कामाथि आरोप-प्रत्यारोप गर्न थालेपछि त्यसको प्रत्यक्ष असर बीमितको मनोविज्ञानमा पर्न थालेको छ। सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएका अभिव्यक्ति, भिडियो, नाराबाजी र प्रतिवादले एउटा गम्भीर प्रश्न जन्माएको छ,अभिकर्ताको आन्तरिक विवादको मूल्य बीमितले किन चुकाउने ?
बीमा व्यवसायको सबैभन्दा ठूलो आधार विश्वास हो। बीमितले आफ्नो आजको आम्दानीबाट रकम छुट्याएर वर्षौंका लागि बीमा कम्पनीलाई विश्वास गर्छ। उसले कम्पनीको वित्तीय अवस्था, बोनस, प्रतिफल वा व्यवस्थापनको आन्तरिक राजनीति सबै बुझेर बीमा गरेको हुँदैन। उसले अभिकर्तालाई विश्वास गर्छ, कम्पनीलाई विश्वास गर्छ र भविष्यमा आफू तथा आफ्नो परिवार सुरक्षित हुने अपेक्षामा पैसा बुझाउँछ।
त्यसैले कम्पनीभित्रको विवाद सार्वजनिक हुँदा सबैभन्दा पहिले बीमितको मनमा प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो। ‘मेरो पैसा सुरक्षित छ कि छैन?’, ‘मलाई बीमा गराउँदा दिइएको जानकारी सही थियो कि थिएन?’, ‘बोनसको आश्वासन कति वास्तविक थियो?’ जस्ता प्रश्न उठ्न थाले भने त्यसको जिम्मेवारी केवल बीमितको होइन, कम्पनी र अभिकर्ता दुवैको हो।
नेपाल लाइफमा अहिले देखिएको विवादको मूल कारण जे भए पनि त्यसलाई सार्वजनिक रूपमा समाधान गर्ने शैली भने चिन्ताजनक देखिएको छ। एक पक्षले कम्पनीमाथि गम्भीर प्रश्न उठाउने, अर्को पक्षले त्यसको प्रतिवाद गर्ने र सामाजिक सञ्जालमा आरोप-प्रत्यारोप चलिरहने हो भने विवादको केन्द्रमा रहेका वास्तविक विषय ओझेलमा पर्न सक्छन्।
अझ गम्भीर कुरा के हो भने, विवाद समाधान गर्नुपर्ने पक्षहरू नै एकअर्कालाई सार्वजनिक रूपमा दोषारोपण गर्दै जाने हो भने कम्पनीको प्रतिष्ठामा क्षति पुग्छ। कम्पनीको प्रतिष्ठामा क्षति पुग्दा त्यसको असर अभिकर्ताको आम्दानीमा मात्र पर्दैन, हजारौँ बीमितको विश्वासमा पर्छ। नयाँ व्यवसाय प्रभावित हुन्छ, पुराना बीमितमा शंका पैदा हुन्छ र अन्तत: कम्पनीले लामो समय लगाएर बनाएको विश्वसनीयता कमजोर हुन सक्छ।
तर यसको अर्थ कम्पनीमाथि प्रश्न उठाउने अभिकर्ता गलत नै छन् भन्ने होइन। यदि बोनस, अवार्ड, कर्मचारीको कामकारबाही, अभिकर्तामाथि गरिएको व्यवहार वा अन्य कुनै विषयमा वास्तविक समस्या छन् भने त्यसको निष्पक्ष छानबिन हुनुपर्छ। कम्पनीभित्र समस्या छ भने त्यसलाई दबाउने होइन, तथ्यसहित समाधान गर्ने वातावरण बन्नुपर्छ। प्रश्न उठाउनु अपराध होइन। तर प्रश्न उठाउने नाममा अपुष्ट आरोप लगाउनु, बीमितलाई आतंकित पार्ने शैलीमा प्रचार गर्नु वा संस्थाको अस्तित्वमाथि नै अनावश्यक प्रश्न खडा गर्नु पनि जिम्मेवार व्यवहार होइन।
त्यस्तै, कम्पनीको बचाउ गर्ने अभिकर्ताहरूले पनि आलोचना गर्ने सबैलाई ‘कम्पनी बिगार्न खोज्ने’ भनेर खारेज गर्ने प्रवृत्ति त्याग्नुपर्छ। कम्पनी राम्रो छ भने तथ्य र प्रमाणले देखाउन सकिन्छ। बीमितको पैसा सुरक्षित छ भने कम्पनीले पारदर्शी विवरण सार्वजनिक गर्न सक्छ। बोनसको विषयमा विवाद छ भने आधिकारिक दर र त्यसको आधार स्पष्ट गर्न सकिन्छ। अवार्ड वितरणमा प्रश्न छ भने मापदण्ड सार्वजनिक गर्न सकिन्छ। जवाफ धम्कीबाट होइन, तथ्यबाट दिनुपर्छ।
व्यवस्थापनको भूमिका अझ ठूलो हुन्छ। सीईओ वा उच्च व्यवस्थापनले अभिकर्तालाई कारबाही गर्ने चेतावनी दिनु अन्तिम विकल्प हुनुपर्छ। पहिले संवाद, त्यसपछि तथ्यको परीक्षण र आवश्यक परे निष्पक्ष कारबाही- यही बाटो उपयुक्त हुन्छ। व्यवस्थापनले सबै पक्षलाई एउटै टेबलमा राखेर समस्या समाधान गर्न सकेन भने विवाद सामाजिक सञ्जालबाट थप फैलिन सक्छ।
अर्कोतर्फ, अभिकर्ताहरूले पनि एउटा कुरा बुझ्न जरुरी छ-कम्पनी तपाईंहरूको व्यक्तिगत युद्धभूमि होइन। कम्पनीसँग असहमति हुन सक्छ, व्यवस्थापनसँग गुनासो हुन सक्छ, अवार्डमा चित्त नबुझ्न सक्छ, आफ्ना अधिकारका विषयमा आवाज उठाउन सकिन्छ। तर त्यो संघर्षको बीचमा बीमितलाई राख्नु हुँदैन।
बीमितलाई कम्पनीको आन्तरिक राजनीति थाहा पाउनुपर्ने आवश्यकता छैन। उसलाई आफ्नो पोलिसीको अवस्था, उसले पाउने सुविधा, बोनस, प्रिमियम, दाबी भुक्तानी र भविष्यको सुरक्षा स्पष्ट रूपमा थाहा भए पुग्छ। अभिकर्ता र व्यवस्थापनको झगडाले बीमितलाई ‘अब मेरो पैसा के हुन्छ?’ भनेर रातभर सोच्नुपर्ने अवस्था आउनु कुनै पनि हालतमा स्वीकार्य हुन सक्दैन।
यस प्रकरणमा अर्को महत्वपूर्ण पक्ष नियामकको भूमिका पनि हो। बीमा क्षेत्रमा विवाद चर्किएपछि बीमितको मनोविज्ञानमा असर पर्न नदिन नियामकले तथ्यमा आधारित स्पष्टता दिन सक्नुपर्छ। कम्पनी वास्तवमै सुरक्षित छ भने त्यो तथ्यांकसहित बताउनुपर्छ। कुनै नियम उल्लंघन भएको छ भने छानबिन गर्नुपर्छ। मौनता वा ढिलाइले अफवाहलाई थप बल दिन सक्छ।
अहिलेको अवस्थामा सबैभन्दा आवश्यक कुरा दुवै पक्षले एक कदम पछाडि हट्नु हो। एक पक्षले आफ्नो भाषा र शैलीमा भएका गल्ती स्वीकारोस्, अर्को पक्षले पनि आफ्ना कमजोरी स्वीकारोस्। कम्पनीमाथि प्रश्न उठाउनेहरूले तथ्य प्रमाणित गरेर मात्र कुरा गरून्। कम्पनीको बचाउ गर्नेहरूले पनि वास्तविक प्रश्नबाट भाग्ने होइन, प्रमाणसहित जवाफ दिऊन्। व्यवस्थापनले धम्कीभन्दा संवादलाई प्राथमिकता देओस्।
सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, बीमितलाई यो विवादको शिकार बन्न नदिइयोस्।
नेपाल लाइफ एउटा कम्पनी मात्र होइन, हजारौँ परिवारको भविष्यसँग जोडिएको संस्था हो। त्यसैले अहिलेको विवादलाई ‘कसले जित्यो, कसले हार्यो’ भन्ने प्रतिस्पर्धाका रूपमा हेर्नु हुँदैन। जित कम्पनीको हुनुपर्छ, जित बीमितको हुनुपर्छ, जित विश्वासको हुनुपर्छ।
अन्ततः दुवै पक्षले आफ्ना गल्ती स्वीकार गरेर संवादमा फर्कनु नै बुद्धिमानी हुनेछ। आज सामाजिक सञ्जालमा बोलेको एउटा शब्दले कम्पनीको वर्षौंको प्रतिष्ठा बिगार्न सक्छ। त्यसैले अभिकर्ता, व्यवस्थापन र नियामक सबैले संयमता अपनाउनुपर्छ।
नेपाल लाइफ प्रकरण अब फेरि नदोहोरियोस्। विवाद भए संवादबाट समाधान होस्, आरोप भए तथ्यबाट पुष्टि होस् र गल्ती भए दुवै पक्षले खुलेर ‘हामीबाट गल्ती भयो’ भन्न सकून्। तर कुनै पनि हालतमा अभिकर्ता र व्यवस्थापनको झगडाको मूल्य बीमितले चुकाउनु नपरोस्।
यही नै अहिलेको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता हो। यो पनि हेर्नुहोस्:
नेपाल लाइफमा विवाद : अमित कायलबारे एक झोला ‘डकुमेन्ट’ बोकेर मिडिया- मिडिया धाउँदै अभिकर्ता !
नेपाल लाइफमा लफडै लफडा, नियामक नै ‘कब्जामा लिन’ यस्तो ट्रिक, विमित नै हच्किन थालेपछि बिजोग !
नेपाल लाइफको ब्राण्डिङ विभागमा किन टिक्दैनन् कर्मचारी ? हरेकजसो किन विवादैले छाड्छन् जागिर ?
नेपाल लाइफका अभिकर्तामाथि ‘ज्यादती’ : सम्मान कार्यक्रममा पक्राउ परेपछि संघ आक्रोशित !
नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सको अभिकर्ता भेलामा लफडा, सिइओलाई पक्राउ गर्न माग गर्दै मुर्दाबादको नारा !
