काठमाडौँ। पछिल्लो समय चेक बाउन्स सम्बन्धी घटनाहरू उल्लेखनीय रूपमा बढ्दै गइरहेका छन्। आर्थिक गतिविधिमा आएको सुस्तता, वित्तीय अनुशासनको कमी र कारोबारमा बढ्दो अनिश्चितताले चेक बाउन्स सम्बन्धी घटनाहरू उल्लेखनीय रूपमा बढ्दै गएको हो।
नेपालमा पछिल्लो समय चेक बाउन्स विशेषगरी व्यापारिक क्षेत्र, घरजग्गा कारोबार, र साना तथा मझौला उद्यमहरूमा चेकमार्फत हुने भुक्तानी व्यापक भएकाले चेक बाउन्सका घटना ती क्षेत्रमा बढी देखिएका छन्।
बैंकिङ प्रणालीमा विश्वासको आधारका रूपमा प्रयोग हुने चेक असफल हुन थालेपछि कारोबारीहरूबीच अविश्वास बढ्दै गएको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार पछिल्ला महिनाहरूमा चेक बाउन्ससम्बन्धी उजुरीहरूमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। बैंकहरूले पनि खातामा पर्याप्त मौज्दात नभई जारी गरिएका चेकहरूका कारण कानुनी प्रक्रियामा जाने घटनाहरू बढेको पुष्टि गरेका छन्।
विश्लेषकहरूका अनुसार यसको मुख्य कारणहरूमा बजारमा नगद अभाव, कर्जा प्रवाहमा कडाइ, घट्दो कारोबार र माग, व्यक्तिगत तथा संस्थागत वित्तीय अनुशासनको कमी रहेका छन्। चेक बाउन्स भएपछि कानुनी रूपमा यो दण्डनीय अपराध मानिन्छ। सम्बन्धित पक्षले उजुरी दिएमा जरिवाना, बैंकिङ कारोबारमा प्रतिबन्ध र केही अवस्थामा कैद सजायसम्म हुन सक्छ। यसले व्यक्तिको क्रेडिट हिस्ट्रीमा नकारात्मक असर पार्ने भएकाले भविष्यमा कर्जा लिनसमेत कठिनाइ हुन सक्छ।
कानुनी व्यवसायीहरूका अनुसार अदालतमा दर्ता हुने चेक बाउन्ससम्बन्धी मुद्दाहरू पनि अघिल्लो वर्षको तुलनामा बढेका छन्। यसले न्याय प्रणालीमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ।
यता, बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले ग्राहकलाई चेक जारी गर्दा सावधानी अपनाउन, खातामा पर्याप्त रकम सुनिश्चित गर्न र डिजिटल भुक्तानी प्रणालीतर्फ आकर्षित हुन सुझाव दिएका छन्। डिजिटल कारोबारको प्रयोग बढे पनि परम्परागत चेक प्रणाली अझै पूर्ण रूपमा प्रतिस्थापन भइसकेको छैन। अर्थविद्हरू भन्छन्, ‘जबसम्म समग्र अर्थतन्त्रमा सुधार आउँदैन र बजारमा तरलता सहज हुँदैन, चेक बाउन्सका घटनाहरू घट्ने सम्भावना न्यून छ। त्यसैले सरकार र नियामक निकायहरूले वित्तीय स्थिरता कायम गर्न नीतिगत हस्तक्षेप गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।’
चेक बाउन्सको बढ्दो प्रवृत्तिले आर्थिक प्रणालीमा रहेको दबाब र जोखिमलाई संकेत गरेको छ। जसलाई समयमै नियन्त्रण गर्न नसकेमा यसले व्यापक वित्तीय संकट निम्त्याउन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
