काठमाडौं । नेपालका चर्चित रैथाने जुत्ता ब्रान्डमध्ये गोल्डस्टार एउटा स्थापित नाम हो। प्रधानमन्त्रीदेखि सर्वसाधारणसम्मले प्रयोग गर्ने यो ब्रान्ड नेपाली उत्पादनको सफल उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। तर, यो सफलताको जग कसले बसाल्यो र आज ती पात्रहरू कहाँ छन् भन्ने प्रश्न भने कमै उठ्ने गरेको छ।
गोल्डस्टार ब्रान्डको सुरुवातको कथा हेर्दा यसको केन्द्रमा कुन्दनप्रताप जंगबहादुर राणाको नाम आउँछ। उनले आफ्ना पिता नूरप्रताप राणासँग मिलेर हेटौँडामा हात्तीछाप चप्पल उत्पादनबाट उद्योगको यात्रा थालेका थिए। पछि आफ्नी पत्नी किरण राणाको नाममा ‘किरण म्यानुफ्याक्चर’ स्थापना गर्दै गोल्डस्टार ब्रान्डलाई विस्तार गरिएको बताइन्छ।
व्यापार विस्तार हुँदै जाँदा गोल्डस्टार नेपालकै सबैभन्दा परिचित जुत्ता ब्रान्डमध्ये एक बन्न सफल भयो। तर, कम्पनीको विकाससँगै सार्वजनिक रूपमा देखिने अनुहारहरू परिवर्तन भए। सुरुवाती चरणमा जोखिम उठाउने, उत्पादन र बजार विस्तारका लागि मेहनत गर्ने संस्थापक पुस्ताको भूमिका क्रमशः ओझेलमा पर्दै गएको टिप्पणी पनि हुने गरेको छ।
गोल्डस्टारको इतिहासमा द्वन्द्वकाल विशेष रूपमा उल्लेखनीय छ। तत्कालीन माओवादी आन्दोलनका क्रममा गोल्डस्टार जुत्ता छापामारहरूको पहिचानसँग जोडिएपछि ब्रान्डले चुनौतीपूर्ण अवस्था सामना गर्नुपरेको थियो। सुरक्षा संवेदनशीलता र बजारमा उत्पन्न नकारात्मक प्रभावका बीच पनि कम्पनीले आफ्नो अस्तित्व जोगाउन सफल भएको थियो।
यद्यपि, आज ब्रान्डको सार्वजनिक छवि निर्माणमा नयाँ पुस्ता अग्रपंक्तिमा देखिँदा सुरुवाती लगानीकर्ता र संस्थापकहरूको योगदान पर्याप्त रूपमा उजागर नभएको प्रश्न उठ्ने गरेको छ। विशेषगरी कम्पनी दर्ता भएको नामसँग जोडिएकी किरण राणा तथा संस्थापक कुन्दन राणाको भूमिका कर्पोरेट इतिहासमा कति स्थान पाएको छ भन्ने बहस पनि देखिन्छ।
यो विषय केवल एउटा कम्पनी वा परिवारको आन्तरिक प्रश्न मात्र होइन। नेपालका धेरै व्यवसायिक घरानामा संस्थापक पुस्ताको योगदान समयसँगै ओझेलमा पर्ने र सफलताको श्रेय पछिल्लो पुस्ताले बढी प्राप्त गर्ने प्रवृत्तिबारे पनि यसले बहस जन्माएको छ। गोल्डस्टारको सफलता निर्विवाद छ। तर, सफलताको इतिहास लेखिँदा त्यसको आधार तयार गर्ने व्यक्तिहरूको योगदान पनि समान रूपमा स्मरण हुनुपर्छ भन्ने आवाजहरू यतिबेला सुनिन थालेका छन्।
