काठमाडौँ। विश्वको बैंकिङ क्षेत्रमा चीन सबैभन्दा ठूलो शक्ति मानिन्छ। किनकी यसका बैंकहरूको कुल सम्पत्ति संसारकै उच्च छ । त्यसपछि संयुक्त राज्य अमेरिका आफ्नो बजार पूँजी, नवप्रवर्तन र अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय सेवा नेटवर्कका कारण अग्रस्थानमा छ।
युरोप, विशेष गरी यूके र फ्रान्स, ठूलो बैंकहरूको घर हो । यस्ता देशहरुको बैंकिङ प्रणालीले अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक सञ्जाललाई ठूलो रूपमा सुदृढ बनाएका छन् । विश्वको बैंकिङ क्षेत्र भन्नाले अर्थतन्त्रमा बैंकहरूद्वारा सञ्चालित वित्तीय प्रणालीलाई जनाउँछ । यसमा बैंकहरूको कुल सम्पत्ति, बैंकहरूको संख्या र आकार, अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच, वित्तीय स्थायीत्व, र अर्थतन्त्रमा योगदान जस्ता पक्षहरू महत्त्वपूर्ण मानिन्छन् । यी मापदण्डहरूमाथि आधारित हुँदै बैंकिङ क्षेत्रमा केही देशहरू विशेष रूपमा बलियो मानिन्छन् ।
सबैभन्दा पहिले, चीन आउँछ । चीनको बैंकिङ क्षेत्र विश्वकै सबैभन्दा ठूलो कुल सम्पत्ति अर्थात् बैंकिङ सम्पत्तिको हिसाबले अग्रणी छ । उदाहरणका लागि चीनका बैंकहरूको कुल बैंकिङ सम्पत्ति लगभग ४५.८ ट्रिलियन अमेरिकी डलर जति रहेको छ। जुन विश्वका सबै बैंकहरू मिलेर राखेको रकमभन्दा धेरै ठूलो हो । यसले देखाउँछ कि चीनमा बैंकिङ प्रणाली अत्यन्त विशाल र अर्थतन्त्रसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ । यसबारे इकोनमी अफ चाइनामा उल्लेख गरिएको छ कि चीनको बैंकिङ प्रणाली राज्य नियन्त्रणमा रहेको हुँदा नीति र वित्तीय व्यवस्थापनमा सरकारको प्रभाव धेरै बलियो छ ।
साथै, चीनका सबैभन्दा ठूलो बैंकहरू जस्तै Industrial and Commercial Bank of China (ICBC), Agricultural Bank of China, China Construction Bank, र Bank of China विश्वभरका बैंकहरूको शीर्ष सूचिमा पर्दछन् । S&P Global Market Intelligence को २०२५ को डेटा अनुसार, यी बैंकहरू सम्पत्तिको आधारमा संसारका सबैभन्दा ठूला बैंकहरू मध्यका छन् ।
दोस्रो महत्वपूर्ण बैंकिङ शक्ति भनेको संयुक्त राज्य अमेरिका हो । अमेरिकाका बैंकहरू अझै पनि बजार पूँजीकरण, नाफा उत्पादन क्षमता, र अन्तरराष्ट्रिय बैंकिङ सेवामा विश्व स्तरमा अग्रस्थानमा छन् । उदाहरणका लागि, JPMorgan Chase बैंक संयुक्त राज्य अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो बैंक हो र विश्वभरमा धेरै वित्तीय गतिविधि सञ्चालन गर्छ ।
अमेरिकामा बैंकिङ क्षेत्रमा डिजिटल सेवा, वित्तीय नवप्रवर्तन (जस्तै फिन टेक), र पूँजी बजारको ठूलो योगदानले यसलाई बलियो बनाएको छ । यसका साथै Bank of America, Wells Fargo, र Citigroup जस्ता बैंकहरूले पनि विश्वव्यापी वित्तीय नेटवर्कलाई थप सुदृढ पारेका छन् ।
तेस्रोमा युरोप (Europe) को भूमिका पनि महत्वपूर्ण छ । विशेषगरी संयुक्त अधिराज्य (United Kingdom) को बैंकिङ क्षेत्रमा HSBC Holdings जस्ता बैंकहरूले ठूलो प्रभाव पारेका छन् । HSBC यूरोपकै सबैभन्दा ठूलो बैंकहरू मध्यको हो र यसले विश्वका धेरै क्षेत्रमा बैंकिङ सुविधा प्रदान गर्दछ ।
फ्रान्सको BNP Paribas जस्ता बैंकहरूले पनि युरोप र विश्व बैंकिङ बजारमा महत्त्वपूर्ण हिस्सा ओगटेका छन् र Systemically Important (सिस्टमको लागि महत्वपूर्ण) बैंकहरू मध्ये गनिन्छन् ।
यस्तै, जापान (Japan) पनि बैंकिङ क्षेत्रमा बलियो मानिन्छ, जहाँ Mitsubishi UFJ Financial Group जस्ता बैंकहरू ठूलो सम्पत्ति र शेयरधारक पूँजी सहित काम गर्दछन् ।
अन्तिममा, अन्य साना तर वित्तीय रूपमा महत्वपूर्ण प्रणालीहरू पनि छन् । उदाहरणका लागि स्विट्जरल्यान्ड (Switzerland) विश्वव्यापी दुर्लभ सम्पत्ति व्यवस्थापन र offshore banking सेवा प्रदान गर्ने केन्द्रको रूपमा प्रसिद्ध छ । स्विस बैंकहरूले विदेशी धन (wealth) ठूलो संख्यामा व्यवस्थापन गर्छन्, जसले यसलाई उच्च प्रतिष्ठा दिएको छ ।
